4 ερωτήσεις/απαντήσεις για τη μεταφορά ερημικής σκόνης

Σύνταξη άρθρου: Κ. Λαγουβάρδος, Β. Κοτρώνη, Χ. Πετρόπουλος

Ε.Α.Α – Πεντέλη, Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2026, 19:00

Πόσο σημαντικό ήταν το επεισόδιο μεταφοράς σκόνης της 15ης Φεβρουαρίου 2026;

Σύμφωνα με τις μετρήσεις του σταθμού καταγραφής σωματιδίων που λειτουργεί η μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στο Ρέθυμνο, οι μέγιστες συγκεντρώσεις έφθασαν  στα 520 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα,  τιμή που αξιολογείται ως ιδιαιτέρως υψηλή. Ταυτόχρονα λασποβροχές σημειώθηκαν σε πολλές περιοχές της χώρας, ενώ η σκόνη κάλυψε και χιονοσκεπείς επιφάνειες των ελληνικών βουνών όπως στα Καλάβρυτα, στον Παρνασσό αλλά και στην Τύμφη.

Πόσα επεισόδια μεταφοράς σκόνης  έχουν σημειωθεί ήδη μέσα στο 2026;

Από την 1η Ιανουαρίου 2026, και σύμφωνα πάντα με τις μετρήσεις  του σταθμού καταγραφής σωματιδίων που λειτουργεί η μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στο Ρέθυμνο, έχουν σημειωθεί τουλάχιστον 7 επεισόδια, εκ των οποίων δύο αξιολογούνται ως πολύ σημαντικά:

• 07/01/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 100 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα 
• 21-22/01/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 318 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα 
• 26/01/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 271 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα 
• 29/01/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 105 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα 
• 31/01-01/02/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 434 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα 
• 05-07/02/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 157 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα 
• 15/02/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 520 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα 

Ποσό συχνά βλέπουμε επεισόδια σκόνης μέσα στον χειμώνα;

Παρόλο που στη περιοχή μας τα περισσότερα επεισόδια μεταφοράς ερημικής σκόνης σημειώνονται την άνοιξη, επεισόδια εμφανίζονται και τους χειμερινούς μήνες, αλλά με πολύ μικρότερη συχνότητα. Σημαντικά επεισόδια σκόνης μέσα στο πρώτο δίμηνο του έτους είχαν σημειωθεί  τον Ιανουάριο του 2014, 2019 και 2021 καθώς τον Φεβρουάριο του 2015.

Πόσο αξιόπιστα προβλέπουν τα μοντέλα τη μεταφορά σκόνης στην Ανατολική Μεσόγειο;

Η Μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών συνεισφέρει αδιάλειπτα από το 2015 με επιχειρησιακές προγνώσεις μεταφοράς σκόνης, μέσω του μοντέλου DUST/METEO, στην πρωτοβουλία του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) Sand and Dust Storm Warning Advisory and Assessment System (SDS-WAS). Η συμμετοχή αυτή εντάσσει τη Μονάδα ΜΕΤΕΟ σε ένα παγκόσμιο δίκτυο επιχειρησιακών κέντρων, τα οποία παρέχουν προγνώσεις και αξιολογήσεις επεισοδίων σκόνης. 

Σε πρόσφατη ανεξάρτητη επιστημονική μελέτη* αξιολογήθηκε, για πρώτη φορά σε τόσο μεγάλη κλίμακα, η ικανότητα 11 επιχειρησιακών μοντέλων  μεταφοράς σκόνης, μεταξύ των οποίων και το  DUST/METEO (NOA-WRF-CHEM), να προβλέπουν τις συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων, σε σύγκριση με πραγματικές μετρήσεις από σταθμούς στην Κύπρο, την Ελλάδα (Φινοκαλιά Κρήτης) και το Ισραήλ. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η απόδοση των μοντέλων διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την περιοχή και την ένταση του επεισοδίου. Κανένα μοντέλο δεν υπερέχει σε όλες τις περιπτώσεις, ωστόσο ξεχωρίζουν ορισμένα συστήματα που παρουσιάζουν σταθερά καλή συμπεριφορά.

Το DUST/METEO, το περιφερειακό μοντέλο πρόγνωσης σκόνης που αναπτύσσεται και λειτουργεί από τη Μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, καταγράφεται στη μελέτη μεταξύ των καλύτερων μοντέλων, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια έντονων επεισοδίων σκόνης:

• Σε ακραία επεισόδια πέτυχε την υψηλότερη συσχέτιση από όλα τα μοντέλα στη Φινοκαλιά Κρήτης, αποτυπώνοντας με ακρίβεια τον χρονισμό των ισχυρών επεισοδίων.
• Σε περιοχές έντονης επιβάρυνσης, όπως το Ισραήλ, το DUST/METEO παρουσίασε πολύ καλή ικανότητα εντοπισμού των επεισοδίων, με υψηλές συσχετίσεις και ανταγωνιστικά σφάλματα σε σύγκριση με διεθνή μοντέλα.
• Κατά την ανάλυση επιβεβαιωμένων ημερών σκόνης, το NOA-WRF συγκαταλέγεται σταθερά στα δύο κορυφαία μοντέλα (από τα 11 που εξετάστηκαν), μαζί με αντίστοιχο μοντέλο που εκτελεί η NASA.

Η μελέτη δείχνει επίσης ότι το NOA-WRF τείνει να αποδίδει καλύτερα τη χρονική εξέλιξη και την ένταση των ισχυρών επεισοδίων, στοιχείο ιδιαίτερα σημαντικό για τη λειτουργία συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και την προστασία της δημόσιας υγείας.

* Andreas Eleftheriou, Petros Mouzourides, Panayiotis Kouis, Nikos Kalivitis, Itzhak Katra, Emily Vasiliadou, Chrysanthos Savvides, Panayiotis Yiallouros, and Marina K.-A. Neophytou, 2025: How accurate are operational dust models in predicting Particulate Matter (PM) levels in the Eastern Mediterranean Region? Insights from PM surface concentrations, NHESS, 25, 4961–4982, https://doi.org/10.5194/nhess-25-4961-2025